Hujjat bilan Jinoyat, Jinoyat-protsessual kodekslari, Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks va boshqa qonunlarga oʻzgartirish hamda qoʻshimchalar kiritish taklif etilmoqda.
Qonun loyihasining asosiy maqsadi — bolalarga nisbatan zoʻravonlikning oldini olish, bunday jinoyatlarni sodir etgan shaxslarning javobgarligini kuchaytirish va jabrlangan bolalarning huquqlarini ishonchli himoya qilish.
Demokratik institutlar va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish masalalari qoʻmitasi raisi Gulruh Aʼzamova muhokama davomida bolalar xavfsizligi har bir oila va butun jamiyat uchun muhim masala ekanini taʼkidladi.
“Bugun biz shunchaki navbatdagi qonun loyihasini muhokama qilayotganimiz yoʻq. Biz bolalarimizning taqdiri, ularning xavfsizligi, ertangi kunga boʻlgan ishonchi, eng muhimi, jamiyatimizda bola qadri qanchalik ustuvor ekanligi haqida gaplashmoqdamiz”, — dedi Gulruh Aʼzamova.
Qonun loyihasida 14 yoshga toʻlmagan bolaga nisbatan nomusga tegish yoki zoʻrlik ishlatib jinsiy harakatlar sodir etish kabi oʻta ogʻir jinoyatlar uchun jazoni kuchaytirish nazarda tutilgan. Bunday qilmishlar uchun uzoq muddatga yoki umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosini tayinlash taklif etilmoqda. Shuningdek, bolaning jinsiy erkinligiga qarshi ayrim jinoyatlarni sodir etgan shaxslar javobgarlikka tortish yoki jazoni ijro etish muddati oʻtgani sababli javobgarlikdan ozod qilinmasligi belgilanmoqda.
Jabrlangan bolani tergov va sud jarayonida himoya qilish tartibini ham kuchaytirish rejalashtirilgan. Xususan, voyaga yetmagan jabrlanuvchini soʻroq qilish jarayonini videoga yozib olish, bolani gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi bilan yuzlashtirishda maxsus tartibga rioya qilish taklif etilmoqda. Agar zoʻravonlikni bolaga yaqin shaxs sodir etgan boʻlsa, ishni koʻrib chiqish jarayonida vasiylik va homiylik organi vakili ishtirok etishi nazarda tutilgan.
Yana bir muhim taklif — zoʻravonlikdan jabrlangan yoki unga guvoh boʻlgan bolalarga davlat hisobidan yuridik yordam koʻrsatish. Bu bolaning oilasidagi moddiy sharoit qanday boʻlishidan qatʼi nazar, uning huquqlarini himoya qilish uchun malakali huquqiy yordam olish imkonini beradi.
Loyihada bolaga nisbatan tan jarohati yetkazish, bir guruh shaxslar tomonidan 16 yoshga toʻlmagan bolaga nisbatan buzuq harakatlar sodir etish va voyaga yetmaganni gʻayriijtimoiy xatti-harakatlarga jalb qilish uchun jazoni kuchaytirish ham taklif qilinmoqda. Bolalarni tarbiyalash majburiyatini bajarmaslik, shahvoniy shilqimlik qilish va nikoh yoshiga oid qonunchilikni buzish uchun maʼmuriy javobgarlikni kuchaytirish masalasi ham koʻrib chiqilmoqda.
Taʼlim muassasalarida bolalar xavfsizligini taʼminlashga ham alohida eʼtibor qaratilgan. Agar pedagog taʼlim-tarbiya jarayonida bolaga nisbatan zoʻravonlik sodir etsa, ish beruvchi tashabbusi bilan mehnat shartnomasini bekor qilish uchun huquqiy asos yaratish taklif etilmoqda. Shuningdek, bolalarni sogʻligʻiga zarar yetkazuvchi axborotdan himoya qilishga oid talablarni buzganlik uchun javobgarlik belgilash nazarda tutilgan.
Qonun loyihasini tayyorlashda Daniya, Xorvatiya, Shvetsiya, Shveysariya, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Armaniston, Gruziya va Ozarbayjon tajribasi oʻrganilgan. Hujjat tegishli davlat idoralari va tashkilotlari bilan kelishilgan. Muhokamalar yakunida loyiha deputatlar tomonidan birinchi oʻqishda qabul qilindi.
Bolalarni himoya qilish masalasi Senat eʼtiborida ham. Senatning 2026-yil 29-sentyabrdagi maʼlumotiga koʻra, senator Malika Qodirxonova Bosh vazir Abdulla Aripovga bolalar bilan ishlaydigan tashkilotlarda zoʻravonlik bilan bogʻliq jinoyat sodir etgan shaxslar faoliyatining oldini olish masalalari yuzasidan senator soʻrovi yuborgan.
Amaldagi qonunchilikda ayrim toifadagi shaxslarning taʼlim, tarbiya, bolalarni sogʻlomlashtirish, sport va ijodiy tashkilotlarda ishlashi hamda bolalar bilan bevosita ishlashi taqiqlangan. Bunday shaxslar haqidagi maʼlumotlarni maxsus reyestrga kiritish va reyestrni yuritish tartibi ham belgilangan. Prezidentning 2026-yil 3-martdagi farmoni bilan tasdiqlangan “Yoʻl xaritasi”da esa ushbu reyestrni takomillashtirish va bolalar bilan ishlaydigan tashkilotlarga undagi maʼlumotlardan foydalanish imkoniyatini yaratish vazifalari koʻrsatilgan.
Senator soʻrovida maxsus reyestrning amalda qanday ishlayotgani, tashkilotlar undagi maʼlumotlarni olish uchun qancha soʻrov yuborgani va qanday natijalarga erishilgani, shuningdek, reyestrga kiritilgan shaxslarning mehnat faoliyati bilan bogʻliq holatlar yuzasidan maʼlumot berish soʻralgan. Aniqlangan muammolarni bartaraf etish va bolalarni zoʻravonlikdan himoya qilish choralarini kuchaytirish boʻyicha amalga oshirilayotgan ishlarga ham izoh soʻralgan.
Qonun loyihasi va senator soʻrovi bir maqsadga — bolalar xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan. Buning uchun jazoni kuchaytirish bilan birga, xavfli holatlarni oldindan aniqlash, masʼul tashkilotlar nazoratini taʼminlash va jabrlangan bolaga oʻz vaqtida yordam berish ham muhimdir.
