25 avgust kuni Xitoy Kommunistik partiyasi Markaziy qo‘mitasining Xalqaro aloqalar bo‘limi hamda AQShning Osiyo jamiyati hamkorligida uchinchi Xitoy-AQSh "bir yarim trek" (1.5 Track) muloqoti o‘tkazildi. Unda Xitoy va boshqa mamlakatlardan qariyb 40 nafar vakil ishtirok etib, "Konstruktiv strategik barqarorlik — yangi davrda Xitoy va AQShning amaliy hamkorligi" mavzusini muhokama qildi.
"Bir yarim trek" formati rasmiy diplomatiya — "birinchi trek" va nodavlat aloqalar — "ikkinchi trek" o‘rtasidagi oraliq mexanizm hisoblanadi. Ushbu format norasmiy muloqotning moslashuvchanligini davlat, biznes, ekspertlik va akademik doira vakillarining ta’siri bilan uyg‘unlashtiradi.
Bu galgi uchrashuvda siyosiy o‘zaro ishonchni mustahkamlash, savdo-iqtisodiy hamkorlikni kengaytirish, sun’iy intellekt va texnologiyalar sohasidagi hamkorlik, xalqaro va mintaqaviy masalalar, shuningdek, sog‘liqni saqlash sohasidagi hamkorlik va gumanitar almashinuvlar muhokama qilindi.
Mazkur mavzularning aksariyati Xitoy-AQSh munosabatlarining eng nozik yo‘nalishlariga taalluqli. Siyosiy ishonch ikki tomonlama aloqalarning uzoq muddatli rivojlanishini belgilaydi. Savdo-iqtisodiy hamkorlik esa AQSh tomonidan joriy etilayotgan bojlar, sanksiyalar va eksport cheklovlariga duch kelmoqda. Sun’iy intellekt va ilg‘or texnologiyalar esa ikki mamlakat o‘rtasidagi raqobatning asosiy yo‘nalishlaridan biriga aylangan.
Ushbu masalalarning ochiq muhokama qilingani uchrashuv shunchaki rasmiy tadbir bo‘lmaganini ko‘rsatadi.
Xitoy Xalqaro iqtisodiy va texnik almashinuvlar markazi Yevropa va AQSh tadqiqotlari departamenti direktor o‘rinbosari Chjan Mo’nanning ta’kidlashicha, Xitoy-AQSh raqobati kuchayib, xalqaro vaziyat tobora murakkablashayotgan bir paytda tomonlar strategik xatolar xavfini kamaytirish va o‘zaro ishonchni mustahkamlash uchun ko‘p darajali hamda muntazam aloqa kanallarini yaratishi zarur.
Uning so‘zlariga ko‘ra, aynan "bir yarim trek" formati bunday imkoniyatni taqdim etadi.
Nega aynan hozir?
Joriy yil may oyida Xitoy va AQSh yetakchilari Pekinda tarixiy uchrashuv o‘tkazib, "konstruktiv strategik barqarorlik"ni ikki tomonlama munosabatlarni rivojlantirishning yangi yo‘nalishi sifatida belgilagan edi. Shu orqali yaqin uch yil va undan uzoq istiqbol uchun strategik yo‘nalishlar belgilab berildi.
Biroq so‘nggi vaqtlarda AQSh yana turli taqiq va sanksiyalarni joriy qilmoqda. Ular robototexnika va invertorlardan tortib, biofarmatsevtika hamda ayrim iste’mol tovarlarigacha bo‘lgan sohalarni qamrab olmoqda. Bu esa ikki mamlakat munosabatlarida yangi noaniqlik omillarini yuzaga keltirmoqda.
Shunday sharoitda Pekinda muloqotning qayta tiklanishi tomonlarga bir-birining pozitsiyasi va xavotirlarini yaxshiroq anglash imkonini bermoqda.
Chjan Mo’nanning so‘zlariga ko‘ra, "bir yarim trek" muloqoti ko‘pincha rasmiy muzokaralarning o‘ziga xos "oldingi posti" sifatida qaraladi. U yuqori darajadagi keyingi aloqalar uchun zamin yaratishi, tomonlarga o‘zaro tushunishni shakllantirishga yordam berishi va rasmiy muloqot uchun qulay muhit yaratishi mumkin.
Xitoy tomonidan uchrashuvda Xitoy Kommunistik partiyasi Markaziy qo‘mitasining Xalqaro aloqalar bo‘limi vakili Lyu Xaysin, shuningdek, davlat idoralari, mahalliy hokimiyat organlari, tahliliy markazlar va universitetlar vakillari ishtirok etdi.
AQSh delegatsiyasiga esa Osiyo jamiyati direktorlar kengashi hamraisi Tornton boshchilik qildi. U Xitoy-AQSh muloqotini qo‘llab-quvvatlovchi taniqli shaxslardan biri sifatida uzoq yillardan beri ma’lum.
Delegatsiya tarkibidan AQShning biznes va strategik doiralari vakillari, jumladan, AQSh-Xitoy savdosi bo‘yicha Milliy qo‘mita raisi Kreyg Allen, Microsoft kompaniyasining sobiq rahbari Kreyg Mandi va venchur investori Geri Rishel ham o‘rin oldi.
Savdo, texnologiyalar va moliya sohasi vakillarining ishtiroki joriy muloqotning qamrovi keng ekanidan dalolat beradi. Eski tanishlar safda qolmoqda, yangi ishtirokchilar esa qo‘shilmoqda.
Xitoy-AQSh munosabatlari uchun murakkab davrda tomonlarning hamon bir stol atrofida muzokara olib borayotgani muhim jihatni ko‘rsatadi: ikki mamlakat o‘rtasida aloqa, hamkorlik va o‘zaro manfaat uchun asos hanuz saqlanib qolmoqda.
Chjan Mo’nanning ta’kidlashicha, Xitoy va AQSh iqtisodiyotlari bir-biri bilan chambarchas bog‘langan. Sanoat, investitsiyalar, texnologiyalar va boshqa sohalarda hamkorlik qilish uchun imkoniyatlar mavjud.
Muqarrar raqobatga qaramay, tomonlar umumiy manfaatlar kesishadigan nuqtalarni va birgalikda rivojlanish imkoniyatlarini topishi mumkin.
Murakkab masalalar muzokara stoliga olib chiqilayotgan, ishonchni mustahkamlash va hamkorlik esa asosiy mavzularga aylanayotgan bir paytda bu holatning o‘zi muhim signal bo‘lib xizmat qiladi.
Qarama-qarshi shamollar qanchalik kuchli bo‘lmasin, muloqot davom etmoqda.
Tomonlar bir-biri bilan gaplashishga tayyor ekan, Xitoy-AQSh munosabatlarini uzib qo‘yish oson bo‘lmaydi.
