Markaziy Osiyoning besh davlati uchun professional fermerlarni tayyorlash loyihasi Sian shahrida o‘tkazilgan «Xitoy — Markaziy Osiyo» sammitida erishilgan kelishuvlarni ro‘yobga chiqarishga qaratilgan muhim qadam sanaladi. So‘nggi uch yil davomida Shensi viloyati Markaziy Osiyoning besh davlatida faoliyat yuritayotgan 300 nafar professional fermerni tayyorladi.
Bundan bir necha yil avval O‘zbekistonda fermer bo‘lib ishlayotgan Jasur o‘z xo‘jaligida bu qadar katta o‘zgarishlar bo‘lishini tasavvur ham qila olmas edi.
Uzoq vaqt davomida Jasur suv resurslaridan samarasiz foydalanib kelardi. 2023 yil dekabr oyida u Markaziy Osiyoning besh davlati uchun tashkil etilgan professional fermerlar tayyorlash dasturining birinchi guruhi tarkibida Shensi viloyatining Veynan shahriga yo‘l olgach, uning faoliyatida yangi bosqich boshlandi.
Bugungi kunda fermaning butun hududida tomchilatib sug‘orish tizimi joriy etilgan bo‘lib, avval “imkonsiz” deb hisoblangan ishlar bosqichma-bosqich hayotga tatbiq etildi.
Vaqt o‘tmoqda, samaralar esa o‘z natijasini ko‘rsatmoqda. 2025 yil 14 dekabr kuni Veynan kasb-hunar texnika kollejida Markaziy Osiyoning besh davlati fermerlarini tayyorlash dasturi muvaffaqiyatli yakunlandi.
Barcha 300 nafar fermer o‘qishni to‘liq tamomladi. «Jasurlar» soni ortib borib, ular orqali xitoy qishloq xo‘jaligi texnologiyalari Markaziy Osiyoda o‘z samarasini bermoqda.
Qishloq xo‘jaligini birgalikda rivojlantirish
«Bu ta’lim tizimi shunchaki qiziqish uchun tinglanadigan mashg‘ulot emas, u haqiqatan ham bizning aniq muammolarimizni hal qilishga yordam bermoqda», — dedi 2025 yil 14 dekabr kuni bitiruv marosimida so‘zga chiqqan o‘zbekistonlik ishtirokchi Tojiboyev.
Uning yon daftarida tomchilatib sug‘orish tizimlarini o‘rnatish parametrlari, chorvachilik majmualari qurilishi standartlari va boshqa muhim ma’lumotlar qayd etilgan edi.
Xorijdagi o‘quv dasturlari Xitoy va Markaziy Osiyo davlatlarining qishloq xo‘jaligini birgalikda rivojlantirishga qaratilgan umumiy intilishining samarasidir.
2023 yil may oyida Sian shahrida «Xitoy — Markaziy Osiyo» sammiti bo‘lib o‘tdi. Unda tomonlar «aqlli» qishloq xo‘jaligini faol rivojlantirish, suv tejovchi, ekologik toza va boshqa yuqori samarali texnologiyalarni qo‘llashni kengaytirish, shuningdek, ilg‘or tajriba almashinuvini kuchaytirish zarurligini aniq belgilab oldilar. Markaziy Osiyoning besh davlati uchun professional fermerlar tayyorlash kurslarining tashkil etilishi sammitda erishilgan kelishuvlarning yaqqol amaliy ifodasi bo‘ldi.
Yirik agrar markaz hisoblangan Veynan shahri mazkur loyihani amalga oshirish vazifasini o‘z zimmasiga oldi. Loyihaning bevosita tashkilotchisi sifatida Veynan kasb-hunar texnika kolleji ishtirok etdi. «Ehtiyojlarni dastlabki o‘rganish, mavzuli muhokamalar va ekspert baholashidan so‘ng biz beshta moduldan iborat o‘quv dasturini shakllantirdik. Ular Xitoyning zamonaviy qishloq xo‘jaligiga umumiy nazar, o‘simlikshunoslik va chorvachilik texnologiyalari, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash, agrar menejment hamda an’anaviy xitoy madaniyatini qamrab oladi», — dedi 2025 yil 30 dekabr kuni kollej rektori Szin Xuafen.
«Ertalab tinglovchilar auditoriyalarda nazariy bilimlarni o‘zlashtiradi, kunning ikkinchi yarmida esa o‘quv bazalarida amaliy ko‘nikmalarni mustahkamlaydi», — deya ta’kidladi agrar va o‘rmon texnologiyalari fakulteti dekan o‘rinbosari Fu Xunsi. Butun ta’lim jarayoni davomida nazariya va amaliyot uyg‘unligi tamoyili qat’iy saqlandi, bu esa ishtirokchilarga haqiqatan ham amaliy ahamiyatga ega bilimlar olish imkonini berdi.
Markaziy Osiyo davlatlaridan kelgan tinglovchilar dala maydonlarida, “aqlli” issiqxonalarda va ishlab chiqarish syexlarida to‘liq chuqurlashgan o‘quv shaklida ta’lim oldilar. Suv tejovchi sug‘orish va issiqxona dehqonchiligidan tortib, qurg‘oq yerlar uchun bug‘doy seleksiyasi hamda sut mahsulotlarini qayta ishlashgacha bo‘lgan har bir kurs mintaqa qishloq xo‘jaligi rivojining aniq ehtiyojlariga yo‘naltirildi.
«Dasturning yakunlanishi — bu nihoya emas, balki hamkorlikning yangi bosqichi uchun boshlang‘ich nuqtadir», — deya ta’kidladi Szin Xuafen. Kelgusida kollej Markaziy Osiyo davlatlariga ishchi guruhlarni safarga yuborishni, shuningdek, o‘quv resurslarini ishlab chiqish va talabalarni birgalikda tayyorlash sohasida mahalliy kasbiy ta’lim muassasalari bilan chuqur hamkorlikni rivojlantirishni rejalashtirmoqda.
«Amaliy qo‘llash va joriy etish mumkin bo‘lgan texnologiyalarga o‘qitish»
Moʻtadil yoqqan qor tuproqda issiqlik va namlikni saqlab, kasalliklar hamda zararkunandalar xavfini kamaytiradi», — dedi 2025 yil 12 dekabr kuni Veynan qishloq xo‘jaligi ilmiy-tadqiqot institutining Puszyan tumanida joylashgan Sunchjen tajriba stansiyasida ilk qor yog‘ib, yashil bug‘doy nihollarini oq “yumshoq ko‘rpa” kabi qoplagan paytda bug‘doy bo‘yicha yetakchi mutaxassis Chjan Yanli. Shuningdek, mutaxassis Chjan Yanli yaxshi rivojlangan «Veymay-19» navli nihollarni ko‘rsatar ekan, tinglovchilarga shunday tushuntirdi: «Bu qurg‘oqchilik va sovuqqa chidamli yangi nav bo‘lib, Markaziy Osiyoning qurg‘oq hududlarida sinovdan o‘tkazish uchun juda mos keladi».
Qirg‘izistonlik tinglovchi Abilgaziyeva ko‘rganlarini darhol telefoniga suratga olib qo‘ydi: «Bizda yomg‘ir kam yog‘adi. Agar bu nav bizda moslashsa, ko‘plab fermerlarga daromadini oshirishga yordam beradi», — dedi u. Dalaning o‘zida o‘tgan bunday dars Veynanning ta’limga nisbatan aniq yo‘naltirilgan yondashuvining yorqin namunasi bo‘ldi: hech qanday mavhum ma’ruzalarsiz, faqat amaliy va qo‘llash mumkin bo‘lgan texnologiyalar.
“Aniq yo‘naltirilganlik” deganda biz Markaziy Osiyodan kelgan tinglovchilarning asosiy muammolarini aniq belgilash va o‘quv dasturlarini aynan shu ehtiyojlarga moslashtirib ishlab chiqishni nazarda tutamiz», — deya izoh berdi Fu Xunsi. Suv tanqisligi, past hosildorlik va eskirgan navlar mintaqaning umumiy muammolari bo‘lgani sababli, asosiy fanlar sifatida suv tejovchi sug‘orish, yuqori hosilli ekinlar seleksiyasi va issiqxona xo‘jaligi mavzulari tinglandi. Mexanizatsiyaga bo‘lgan qiziqishni inobatga olgan holda, dasturga o‘simliklarni himoya qilishda dronlardan foydalanish va avtomatlashtirilgan ozuqa berish tizimlari mavzulari ham tezkor ravishda kiritildi. Til to‘siqlarini hisobga olgan holda barcha o‘quv materiallari xitoy va rus tillarida tayyorlanib, ko‘plab ko‘rgazmali materiallar bilan boyitildi.
“Aqlli” issiqxonada datchiklar harorat va namlikni real vaqt rejimida nazorat qiladi, mobil telefon orqali esa sug‘orish va shamollatish tizimlarini masofadan boshqarish mumkin. Bunday aniq boshqaruv — hozir aynan bizga juda zarur», — deya ta’kidladi Abilgaziyeva.
Madaniy muloqot ko‘prigini barpo etish
«Soya teatridagi qo‘g‘irchoqlar xuddi jonlangandek tuyuladi, igna bilan davolash va moksoterapiya esa haqiqatan ham charchoqni ketkazadi — xitoy madaniyati chindan ham hayratlanarli!» — deya Veynan shahridagi madaniy dasturni katta hayajon bilan esladi Turkmanistonlik ishtirokchi Raxmonov.
Ta’lim dasturi faqatgina «dalada olinadigan bilimlar» bilan cheklanib qolmadi, balki ongli ravishda madaniy muloqot ko‘prigini shakllantirishga qaratildi. O‘qish jarayonida tinglovchilar muzeylar va nomoddiy madaniy meros markazlariga tashrif buyurib, xuayin laosyan san’atining qudratli ohanglari, Chenchen hududiga xos nozik kashtachilik san’ati bilan tanishdilar, shuningdek, igna bilan davolash usullarini shaxsan sinab ko‘rib, an’anaviy xitoy tibbiyotining boy merosini his etdilar.
Szin Xuafenning ta’kidlashicha, an’anaviy xitoy madaniyati elementlarini dasturga kiritishdan maqsad tinglovchilarga «Xitoyning yaxlit va ko‘p qirrali qiyofasini» namoyon etishdan iborat — ya’ni u faqat ilg‘or qishloq xo‘jaligi texnologiyalariga ega mamlakat emas, balki chuqur va boy madaniy an’analarga ham sohib yurtdir.
Bitiruv marosimida tinglovchilar Veynan shahriga sovg‘a sifatida o‘z qo‘llari bilan tayyorlagan gilamlar, milliy zeb-ziynat buyumlari va an’anaviy taomlarni taqdim etdilar. Ekzotik milliy ruh bilan yo‘g‘rilgan bu sovg‘alar ularning Veynanga bo‘lgan samimiy mehr-muhabbatining ramziga aylandi.
«Veynan shahri Markaziy Osiyoning bir qator shaharlari bilan birodarlik munosabatlarini o‘rnatgan», — deb ma’lum qildi Veynan shahri Xalq diplomatiyasi jamiyati raisi o‘rinbosari Yan Yan. Uning so‘zlariga ko‘ra, kelgusida qishloq xo‘jaligi sohasidagi mutaxassislar va tadbirkorlarni Markaziy Osiyo davlatlariga yuborish, shu orqali kichik, ammo sifatli hamkorlik loyihalarini ko‘paytirish rejalashtirilgan.
Shensi viloyati Xalq diplomatiyasi jamiyati raisi o‘rinbosari Lyan Fen ta’kidlashicha, «fermerlarni o‘qitish va texnologiyalarni o‘zlashtirish» tamoyillariga asoslangan Markaziy Osiyo uchun professional fermerlar tayyorlash loyihasi samimiylik, qo‘shnichilik, o‘zaro manfaatdorlik va inklyuzivlik kabi g‘oyalarni aniq amaliy natijalarga aylantirdi hamda Xitoy va Markaziy Osiyo taqdiri mushtarak jamiyatini barpo etish uchun takrorlash mumkin bo‘lgan «Shensi tajribasi»ni taqdim etdi.
«Xitoy — Markaziy Osiyo» mexanizmining Bosh kotibi birinchi o‘rinbosari Koyishbayev loyihaga yuksak baho berib, mazkur ta’lim nafaqat kasbiy malaka oshirish yo‘lidagi safar, balki Xitoy va Markaziy Osiyo o‘rtasida qishloq xo‘jaligi hamkorligini chuqurlashtirish, professional ishonchni mustahkamlash hamda barqaror mintaqaviy rivojlanishni birgalikda ilgari surish uchun mustahkam ko‘prik bo‘lganini ta’kidladi.
«Men o‘z mehnatim orqali Xitoy qishloq xo‘jaligi texnologiyalari Markaziy Osiyoda yanada ko‘proq samara berishini, shuningdek, yanada ko‘plab markaziy osiyolik fermerlarga samarali va yuqori sifatli qishloq xo‘jaligini rivojlantirish orzu emasligi, balki real voqelik ekanini anglab yetishini istayman», — dedi Jasur, uning so‘zlarida kelajakka bo‘lgan ishonch va umid yaqqol sezilar edi.
