Tonggi quyosh nuri Turfandagi Tuyuygou qoyalari va ming yillik tarixga ega g‘orlarni yoritadi. 2025-yil 1-may kuni ushbu tarixiy majmua ilk bor keng jamoatchilik uchun o‘z eshiklarini ochdi.
Yodgorlik qo‘riqchisi Mamati Rajab bu yerda qariyb 30 yildan buyon faoliyat yuritadi. Majmua tashrif buyuruvchilar uchun ochilguniga qadar g‘orlarga olib boruvchi yo‘l yaxshi jihozlanmagan, yog‘och ko‘prikchalar ham bo‘lmagan. Mamati har kuni g‘orlarni ko‘zdan kechirib, devoriy rasmlarning saqlanishini nazorat qilgan.
2009-yildan buyon davlat tomonidan mazkur obyektga 70 million yuandan ortiq, ya’ni 10 million dollardan ziyod mablag‘ yo‘naltirildi. Mablag‘lar qiyaliklarni mustahkamlash hamda yana to‘qqizta loyihani amalga oshirishga sarflandi. 2025-yilda asosiy g‘orlarni restavratsiya qilish uchun ham qo‘shimcha mablag‘ ajratildi.
Ekskursovod Ma’yrhabob Ismoil g‘orlarda 2025-yil aprel oyidan ishlay boshlagan. Ungacha u bu maskan haqida faqat uning shu hududda joylashganini bilardi. Ekskursovod sifatida faoliyat yurita boshlagach, g‘orlarning tarixi va devoriy rasmlarining o‘ziga xos jihatlari bilan yaqindan tanishdi.
Tashrif buyuruvchilar ko‘pincha g‘orlar qadimda qanday ko‘rinishda bo‘lgani haqida savol berishadi. Bunday paytlarda Ma’yrhabob ko‘p yillardan buyon yodgorlik holatini kuzatib kelayotgan va uning tarixini yaxshi biladigan Mamati Rajabdan yordam oladi.
G‘orlar tashrif buyuruvchilar uchun ochilgach, bu yerda yosh xodimlar soni ham ortdi. Nurali Sodiq 2025-yil may oyida ishga keldi. Dastlab u ham obyekt haqida ko‘p ma’lumotga ega emas edi. Biroq vaqt o‘tishi bilan katta yoshli hamkasblari bilan muloqot qilib, yodgorlik tarixi bilan yaqindan tanishdi. Uning ta’kidlashicha, gap faqat g‘orlarning o‘zini asrab-avaylashda emas, balki yodgorlik haqidagi bilimlarni keyingi avlodga yetkazishda hamdir.
Tuyuygou hududi Buyuk Ipak yo‘li tarixi bilan chambarchas bog‘liq. G‘orlar devoriy rasmlarida turli madaniyatlarning ta’siri o‘z aksini topgan. Bu esa majmuani mintaqaning ko‘p asrlik tarixining muhim qismi sifatida o‘rganish imkonini beradi. Bugun yodgorlik xodimlari ushbu bebaho meros bilan turli mamlakatlardan kelayotgan sayyohlarni tanishtirmoqda.
